دوران بارداری شرایط خاصی را به لحاظ وزنی به مادر تحمیل می کند که در این دوران اگر مراقبت های لازم پیش بینی و اجرا نشود ممکن است خطرات زیادی متوجه مادر و جنین گردد. در این دوران با افزایش وزن مادر تغییرات زیادی در ارگانیسم بدن مادر و جنین رخ میدهد. این تغییرات باید به طور مرتب و مناسب، تحت نظر پزشک و با رژیم تغذیه ای متناسب با هر فرد کنترل شود و چناچه وزن مادر یا جنین در حالتی خارج از حالت نرمال و طبیعی خود قرار گرفته باشد باید برای حل و درمان این مساله از متخصصان کمک گرفت. در این مقاله نگاهی خواهیم انداخت به وزن نرمال و متناسب در دوران بارداری، علل افزایش وزن مادر و فرزند، نحوه محاسبه اضافه وزن مادر باردار،عواقب افزایش و کاهش وزن،حل مشکل اضافه وزن.
در دوران بارداری فرآیندی فیزیولوژیکی برای رشد جنین و مادر بصورت ویژه طراحی شده است که افزایش وزن نتیجه این فرایند است والبته بیشتراین افزایش وزن مربوط به نوزاد است.
دلایل اهمیت افزایش وزن متعادل در دوران بارداری:
کاهش میزان مرگ و میر نوزادان
افزایش وزن متوسط تولد
کاهش شیوع تولد نوزاد با وزن کم
افزایش وزن در دوران بارداری در زنان مختلف متفاوت است، اضافه وزن در مادران جوان و اول زا معمولاٌ بیشتر از مادران با سن بالاتر و چند زا است.
میزان افزایش وزن پیشنهادی برای زنانِ با قد و وزن طبیعیِ قبل از بارداری:
پیشنهاد برای افزایش وزن معمولی در دوران بارداری برای زنانی که قبل بارداری وزن برای قد طبیعی داشته اند حدود ۵/۱۱ تا ۱۶ کیلو گرم است که به علت کم کردن شانس عقب ماندگی رشد داخلی رحم کمی بیش از مقادیری است که در گذشته معمول بوده است.
باید به این موضوع توجه کرد که وزن بیشتر، زایمان را مشکل تر می کند. اگر مادر بر اساس اشتهای طبیعی خود غذا مصرف کند در آخر سه ماه اول بارداری حدود ۹/۰ تا ۸/۱ کیلوگرم ودر ۶ ماه بعدی هر هفته حدود ۴۰۰ تا ۴۵۰ گرم باید افزایش وزن داشته باشد.
اساس و هدف کنترل وزن در دوران بارداری بهبود وضع تغذیه برای مادر وجنین است.
به این نکته توجه نمایید که مشکل اضافه وزن در دوران بارداری ناشی از عدم آگاهی مادر از مقدار اضافه وزن مناسب در طول دوره بارداری است. برای تعیین مقدار اضافه وزن مناسب لازم است بدانیم برای آنکه مادری بتواند نوزادی به وزن ۳ تا ۵/۳ کیلوگرم را بدنیا آورد باید حدود ۵/۸ کیلوگرم اضافه وزن داشته باشد. خانمهای باردار در هر شرایطی که باشند (لاغر، طبیعی، چاق) باید افزایش وزن متناسب با وضعیت خود داشته باشند بنابراین استفاده از رژیمهای غذایی محدود برای کاهش وزن خانمهای باردار چاق توصیه نمیشود و باید با توصیههای تغذیهای مناسب میزان کالری دریافتی و در نهایت وزن آن را کنترل کرد. ضمنا کاهش وزن در بارداری برای شما مادران باردار مناسب نیست زیرا کاهش وزن با سوختن ذخایر چربی همراه است که می تواند مواد مضری برای جنین در بر داشته باشد. به همین دلیل است که می گوییم شما در آبستنی نباید کاهش وزن داشته باشید. تنها در موارد نادری این کار توصیه می شود که پزشک در صورت نیاز، آن را در موارد خاص توصیه خواهد کرد. شما می توانید با گروه مامایی تان در باره تمرین ها و ورزش های دوران بارداری مشورت نمایید. همچنین امروزه کلاس های آمادگی برای زایمان شامل، ورزش های دوران بارداری و … وجود دارد.
نحوه محاسبه اضافه وزن مادر باردار
اضافه وزن مادر باردار طبق معیارهای جدید شاخص توده بدنی مادر یا BMI از تقسیم وزن به مجذور قد به متر به دست میآید. اگر زنی در آغاز بارداری دارای BMI 8/19 باشد، توصیه میشود افزایش کل وزن او بین ۵/۱۲ تا ۱۸ کیلوگرم باشد. اگر این میزان ۸/۱۹ تا ۲۶ باشد، افزایش وزنش باید ۵/۱۱ تا ۱۶ کیلوگرم در طول بارداری باشد و اگر مقدار BMI او بین ۲۶ تا ۲۹ باشد لازم است بین ۵/۷ تا ۱۱ کیلوگرم اضافه وزن پیدا کند. افراد چاق که دارای BMI بالای ۲۶ هستند هم اگر ۶ کیلوگرم وزن بگیرند افزایش وزنشان مناسب است. این افزایش وزن بارداری، ۵۰درصد مربوط به مادر و ۵۰درصد مربوط به جنین و ضمایم بارداری است.
طبیعتا در دوران بارداری افزایش وزنی که از نظر حجم اندامها و مایعات است ۵۰درصد وزن افزوده شده را به خود اختصاص میدهد. قسمتی از آن به صورت ذخیره انرژی در بافتهای چربی است که در ۳ ماهه سوم قسمتی از نیازهای افزوده شده سرعت گرفتن تقسیم سلولی به مصرف گرفته میشود. در این دوران به علت اینکه حجم ضمایم بارداری گسترده شده، دریافت غذای بیشتر از سوی مادر امکانپذیر نیست و مازاد این افزایش وزن پس از زایمان صرف تولید و ترشح شیر میشود.
پژوهشگران می گویند به ازای هر یک کیلوگرمی که مادر در دوران بارداری اضافه میکند، به وزن جنین ۷ گرم افزوده میشود. بر این اساس، مادرانی که در دوران بارداری بیش از ۲۴ کیلوگرم وزن اضافه میکنند، نوزادانی به دنیا خواهند آورد که در مقایسه با نوزادان مادرانی که ۸ تا ۱۰ کیلو وزن اضافه میکنند به طور متوسط ۱۵۰ گرم سنگینتر هستند. به عنوان نمونه، احتمال این که نوزاد با وزن بالای ۴ کیلوگرم به دنیا بیاید، در مادرانی که بیش از ۲۴ کیلوگرم اضافه وزن در دوران بارداری داشتند، دو برابر بیشتر میشود. نکته مهم این جاست که نوزادان چاق با احتمال بسیار بالا، در طول زندگی آینده خود افراد چاقی خواهند بود و این امر روی سلامت و طول عمر آنها تاثیر میگذارد. همچنین احتمال بیماریهایی مانند آسم، سرطان و اتوپی در این کودکان افزایش مییابد.
در مجموع یک مادر باید در دوران بارداری چهقدر وزن اضافه کند؟
همان طور که قبلا ذکر شد، به گفته محققین، زنی که قبل از بارداری وزن طبیعی داشته، باید در طول دوران بارداری بین ۱۱ تا ۱۶ کیلوگرم وزن اضافه کند. به همین نسبت، مادرانی که قبل از بارداری وزن کمتر از طبیعی داشتهاند و مادرانی که قبل از بارداری اضافه وزن داشتهاند، به ترتیب باید بیشتر و کمتر از این حد وزن اضافه کنند تا خطری متوجه کودک نباشد.
اندازه گیری هفتگی وزن به شما کمک خواهد کرد که کنترل بیشتری بر اضافه وزنتان داشته باشید و ممکن است در برخی مواقع لازم باشد قبل از اینکه میزان افزایش وزن از کنترل شما خارج شود، مقدار یا نوع خوراک خود را تعدیل کنید.
افزایش وزن بیش از حد چه عواقبی خواهد داشت؟
بعضی از دردها و ناراحتی های دوران بارداری با افزایش وزن ارتباط دارند. کمر درد و احساس زمختی و بیقوارگی از موارد شایع این عوارض هستند. البته باید شکرگزار باشیم که مرکز حفظ تعادل به هر حال با این افزایش وزن سریع تطابق کرده و مرکز ثقل بدن ما را مجددا تنظیم می کند. بسیاری از خانمها از تورم پاها و بخصوص در قسمت مچ و قوزک پا شکایت دارند، البته این تورم ناشی از افزایش مقدار خون و آب بین بافتهای بدن است و بطور طبیعی در طول بارداری رخ می دهد و با افزایش وزن ناشی از چاق شدن در حاملگی تفاوت دارد.
حل مشکل اضافه وزن بعد از زایمان؟
قبل از هر چیز، داشتن یک رژیم غذایی سالم در طول حاملگی بسیار کمک کننده خواهد بود، بعلاوه می توانید انواعی از فعالیتهای ورزشی مناسب در دوران بارداری را با نظر پزشک معالجتان انجام دهید. بخش عمده ای از اضافه وزن بارداری شما، پس از زایمان از بین می رود. معمولا بیشتر مادران از در طول ۶ هفته پس از زایمان کاهش وزن قابل ملاحظه ای پیدا می کنند. بعد از زایمان نیز همان تغذیه سالم را ادامه دهید با این تفاوت که بهتر است با یک متخصص تغذیه نیز مشورت کنید تا بخصوص در صورت شیردهی رژیم مشخصی را برای شما در نظر بگیرد. به این ترتیب مقادیر زیادی از اضافه وزن دوران بارداری را در مذت زمان مناسب از دست خواهید داد. با این حال نباید انتظار داشته باشید که اضافه وزنی که طی ۹ ماه ایجاد شده بسرعت کاهش یابد، گاهی به همان مدت زمان یا بیشتر نیاز دارید تا به وزن اولیه خود باز گردید.
منبع : بارداری
محققان میگویند، خانومهایی که در سن ۲۰ تا ۳۰ سالگی سیگار مصرف کرده باشند، ۱۰ سال از عمر بارداری خودشان کم کرده اند، البته قابل ذکر است این خانومها در صورت حامله شدن از خطر سقط جنین زیادی برخوردار هستند. در بررسی پژوهشگران هلندی، تنها ۱۳ درصد زنان سیگاری از درمان «آی وی اف» نتیجه گرفتند درحالی که این رقم در میان زنان غیر سیگاری ۲۰ درصد بوده است.
این نکته توجه کنید که تنها مصرف سیگار خطر آفرین نیست، بلکه مجاورت با کسی که سیگار مصرف میکند خطرناک است، تحقیقات نشان میدهد که کودکانی که از این دسته مادران تولید میشوند (مادرانی که در مجاورت افراد سیگاری زندگی میکنند) در ۲ سالگی از مهارتهای رشدی و شناختی کمتری نسبت به کودکانی که اصلا در معرض دود سیگار و دخانیات نبودهاند، برخوردارند پس سعی کنید در معرض افراد سیگاری هم نباشید.
عوارض مصرف سیگار:
۱- سقط جنین(مرگ ناگهانی نوزاد)
۲- وزن کم نوزاد تازه متولد شده.
۳- مشکلات تنفسی پس زایمان مثل آلژری و آسم
۴- بیشتر از سایر نوزادان به عفونت گوش میانی دچار میشوند.
۵- ریه آنها عملکرد مساعدی ندارد.
نوزادان مادرانی که سیگارمی کشند دوبرابر بیشتر از نوزادان مادران غیر سیگاری در معرض نشانگان مرگ ناگهانی نوزاد قرار دارند . بچه های مادرانی که در طی بارداری سیگار می کشند همچنین در معرض ریسک بالای مشکلات تنفسی قرار دارند . از جمله آسم و این بچه ها دچار اشکالات یادگیری و مشکلات رفتاری نیز هستند
خوش اقبالی برخی را به حساب بی ضرر بودن سیگار نگذارید!!
شاید برخی از این مادران خوش اقبال بوده باشند چرا که احتمال بروز خطرات و مشکلات مربوط به سلامت جنین در چنین شرایطی بسیار افزایش مییابد. ممکن است نوزاد به صورت نارس به دنیا بیاید یعنی زودتر از موعد وقتی که هنوز ریه های او آماده نشده اند و در پی آن برخی مشکلات جدی تنفسی به وجود می آید.
منبع : دوران بارداری
مصرف الکل باعث تغییر وضیعت جسمی و روحی میشود و گاهی شما کنترلی بر رفتار خودتون ندارین. پس نوشیدن الکل از طریق معده و روده کوچک جذب بدن میشود و در حدود ۲۵-۳۰ جذب آن به حد اکثر خود میرسد، جذب الکل بستگی به فرد و غلظت خون و وزن دارد.
سم موجود در الکل بیشترین خطر را در «سه ماه اول» بارداری برای جنین دارد، اما به این معنی نیست که پس اطلاع یافتن از باردار بودنتان الکل مصرف نکنید، بهتر است از زمانی که قصد بارداری داشتید مصرف الکل کنار بگذارید، رئیس بخش جراحی ایالات متحده این نظر را این گونه تایید می کند : (( زنان باردار و افرادی که قصد بارداری دارند باید از مصرف الکل خودداری کنند.))
نظر بر این است که الکل به راحتی از جفت عبور می کند و قبل از آنکه توسط کبد مادر تجزیه شود به طفل می رسد. کبد کودک تقریبا چهار هفته بعد از بارداری شکل می گیرد و نمیتواند از پس الکل برآید. از این رو طفل آسیب می بیند.
گاه الکل را به عنوان ماده ای ضد تغذیه توصیف می کنند ؛ زیرا مصرف آن موجب جذب ناقص مواد مغذی و یا دفع مواد لازم برای بارداری از طریق ادرار می شود مانند تیامین ، روی ، ویتامین A و اسید فولیک.
خطرهای قطعی
زنانی که روزانه بیش از ۶ لیوان مشروب الکلی مصرف میکنند در معرض خطر داشتن فرزندی با سندرم جنین الکلی (FAS) هستند. این کودکان دچار عقب افتادگی جسمی و ذهنی ، مشکلات رفتاری ، عیوب ظاهری و نارساییهای قلبی هستند.
زنانی که بیش از دو گیلاس مشروب در روز مصرف میکنند نیز ممکن است صاحب فرزندی شوند که در تکلم و یادگیری زبان مشکل داشته باشد و از اختلال دامنه ی توجه و بیش فعالی رنج ببرد. این علائم به سندرم وابستگی به الکل معروفند.
منبع : بارداری
رژیم غذایی سالم بخش مهمی از شیوه درست زندگی است بخصوص در «دوران بارداری»، «تغذیه دوران بارداری» مطلب مهم است که در صورت بی توجهی اثار آن هم در کودک و هم در مادر چه در دوران بارداری و پس از زمان بارداری مشهود است. پس سعی کنید این تغذیه در دوران بارداری را جدی بگیرید. پروتئین یک واحد سازنده سلولی در بدن است. و یکی از بخشهای مهم از گروه تغذیه در «بارداری» به حساب میآید.
بدن مادر برای رشد جنین نیازمند انرژی است، علاوه بر این سوخت و سازهای بدن مادر نیز خود نیازمند انرژی هستند که این متابولیسم در «دوران بارداری» حدودا ۱۵% افزایش پیدا میکند، البته قابل ذکر است که این افزایش انرژی در تمام دوران بارداری یکسان نیست. انرژی بدن مادر «باردار» در «سه ماه اول» افزایش خاصی پیدا نمیکند و تغییری صورت نمیگیرد،اما مادر باردار با ورود به «سه ماه دوم بارداری» سوخت و ساز بدن بیشتر میشود و حدودا ۴۰۰ کالری بیشتر مصرف میکند.
«در سه ماه سوم بارداری» سوخت و ساز بدن افزایش مییابد، و حدودا ۱۰۰ کالری بیشتر مصرف میکند، البته مصرف کالری بستگی به عادات روزمره زندگی مادر در دوران «بارداری» دارد.
پروتئینها
در دوران قبل از بارداری مصرف پروتئین شما حدودا باید ۴۰-۴۵ باشد اما در دوران بارداری حدودا ۷۰-۷۵ میباشد نسبت یه بدن مادر. اسیدهای آمینه، پایههای ساختمانی سلولهای بدن ما هستند. مانند آجرهای یک ساختمان، نیاز به پروتئین در «دوران بارداری» برای سنتز بافتهای مادر و جنین بیشتر از دوران قبل «بارداری» است. در سه ماه اول مادر باردار نیازی به افزایش پروتئین دریافتی خود ندارید، اما در سه ماه دوم و سوم مقدار مورد نیاز پروتئین به طور متوسط ۷۱ گرم در روز است که حدودا ۲۵ گرم افزایش دارد. البته قابل ذکر است که قبل از شروع هرگونه رژیم غذایی تا تغییر در «تغذیه دوران بارداری» با دکتر متخصص خود مشورت کنید، دریافت کم پروتئین میتواند پیامدهای بدی را برای مادر و جنین داشته باشد. از منابع غذایی خوب پروتئین میتوان به لبنیاتی مانند شیر و ماست، پنیر، انواع گوشتها، تخممرغ و پروتئینهای گیاهی مانند حبوبات، مغزها و سویا اشاره کرد. مصرف روزانه سه واحد از گروه گوشتها میتواند به تامین پروتئین مورد نیاز مادر «باردار» کمک کند.
منابع پروتئین:
مرغ یا جوجه پخته یا آبپز شده همراه با برنج، سبزیجات و یا به صورت سوپ مرغ و جوجه استفاده کنید.
از تخم مرغ ترجیحا به صورت آبپز سفت استفاده شود و از مصرف آن به صورت خام یا نیم پز خودداری نمایید.
انواع مغزها مانند پسته، بادام، گردو و فندق نیز منابع خوبی از پروتئین و آهن هستند و می توان به عنوان میان وعده از نوع خام آن ها (که نمک کمتری دارد) استفاده کرد.
از ماهی دو تا سه وعده در هفته استفاده کنید، زیرا مصرف ماهی در تکامل سیستم عصبی و افزایش قوای ذهنی جنین بسیار موثر است اما از مصرف بیش از حد آن خودداری نمایید.
در طبخ انواع گوشت دقت کنید تا کاملا مغز پخت شود.
منبع : بارداری
بسیاری از نارسایی و مشکلات در قبل از «دوران بارداری» قابل رفع هستند، در بسیاری از موارد خانوم ها در «بارداری» اواسط هفته هشتم برای اولین بار به دکتر مراجعه میکنند، این در حالی است که در این بازه زمانی امکان به وجود آمدن مشکلات جبران ناپذیری شود، بیشترین نارسایی ها و مشکلات در «هغته دوم بارداری» تا «هفته هشتم بارداری» شکل میگیرد. برای داشتن یک بارداری سالم، بهتر است از یکسال قبل برنامه ریزی شود. تغییر در رژیم غذایی، بدست آوردن و نگه داشتن وزن ایده آل و تنظیم سبک زندگی از جمله کارهایی است که می توان در این زمان انجام داد، اما بازهم میگم افراط در این مسائل خطرناک تر است تا بی توجهی کردن پس مراقب خود باشید،
برخی مسائل و بررسی های اولیه:
– وزن: چاقی و اضافه وزن بالا میتواند سبب نازایی شود. احتمال بروز فشار خون، پره اکلامپسی، دیابت بارداری، زایمان مشکل، بارداری بعد از موعد، سزارین،درشتی جنین، مرگ و میر جنین و نوزاد، ناهنجاریهای ساختمانی جنین در خانمهایی که وزن بالا دارند بیشتر است. توصیه میشود که خانمهایی که قصد باردار شدن دارند، قبل از بارداری BMI خود را به سطح نرمال برسانند.
در آینده بیشتر به این موضوع میپردازیم.
منبع : دوران بارداری